Opland zelfportrait
Opland
“Ik ben een arbeider in continue-dienst. Een prentenbakker, een vent die het doorgaans niet te lezen commentaar een beetje populair voor de mensen vertalen kan. Tekeningen die zorgen, dat hoop ik tenminste, dat de mensen een beetje blijven nadenken.”
Met de dood van Opland (pseudoniem van Rob Wout) in 2001 stierf één van de belangrijkste politiek tekenaars die Nederland na de Tweede Wereldoorlog heeft gekend. Met zijn politieke prenten die sedert 1947 in De Groene Amsterdammer
www.groene.nl en 1948 in de Volkskrant
www.volkskrant.nl verschenen – meer dan 8000 prenten in totaal – heeft hij de geschiedenis van binnen- en buitenland vastgelegd.
“De nieuwe Europeaan”
De Groene Amsterdammer, 13-6-1979Deze politieke tekening geeft in één beeld het moeizame proces weer van de landen in Europa om tot een grotere samenwerking te komen. Allerlei onderdelen van deze man zijn afkomstig uit Europese landen. Zijn helm is afkomstig uit Duitsland, zijn klompen uit Nederland, zijn uniform uit Frankrijk. De snor hoort bij het leger evenals de sabel. Deze prent maakt in één oogopslag duidelijk dat het streven naar Europese eenwording een lange weg is waarbij de landen het moeilijk blijven vinden om hun eigenheid op te geven.
Deze geschiedenis die ruim vijftig jaren omspant, kent ingrijpende gebeurtenissen die de wereld veranderden, en andere die als ‘voortslepende kwesties’ kunnen worden gekarakteriseerd.
Opland geboren in 1928 te Amsterdam maakte als tiener de Tweede Wereldoorlog bewust mee:
“De oorlogsjaren vielen precies samen met mijn puberteit: van mijn 12de tot mijn 17de. Juist in die Sturm und Drang-periode daalde er een stolp op mij neder. Geen ideale tijd, maar opgroeien doe je toch. Je kunt je voorstellen hoe ik de bevrijding heb ervaren. Euforie. totale euforie.”
“Tête-à-Tête”
de Volkskrant, 20-6-1973We zien hier twee presidenten die een onderonsje (tête-à-tête) met elkaar hebben: President Leonid Brezjnef van Rusland en president Richard Nixon van de Verenigde Staten van Amerika. Jarenlang werd de wereldpolitiek bepaald door deze twee grote staten. Na de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) waren de relaties tussen beide landen zeer bekoeld zodat gesproken werd van 'de koude oorlog'. Er werd niet echt gevochten maar van de slechte verhouding ging wel een dreiging uit: de landen bewapenden zich om een vuist tegen elkaar te maken en herhaalde malen waren er dusdanige conflicten dat een derde wereldoorlog nabij leek. Amerika is een democratisch land, Rusland was vanaf het begin van de twintigste eeuw communistisch. Dat hield in dat er weinig vrijheid heerste. Toen president Michail Gorbatsjov in 1986 aantrad werden de begrippen 'perestroika' en 'glasnost' ingevoerd: hervorming en openheid. Langzamerhand brokkelde het communisme af en is Rusland een min of meer vrij land. Toch zijn alle problemen nog lang niet opgelost en verkeert het land in grote moeilijkheden: de overschakeling van een streng regime naar grotere vrijheid gaat gepaard met overgangsproblemen. Rusland is nu geen wereldbedreiging meer maar werkt steeds meer samen met Europa en Amerika.
Na de oorlog werd Duitsland door de muur verdeeld in een Oost- en West-Duitsland maar Opland maakte de toenaderingspogingen en de uiteindelijke val van de muur mee. De verharding tussen Amerika en Rusland – de zogeheten Koude Oorlog – met Europa als buffer, maakte hij eveneens mee maar ook de ontwapening van de grootmachten en de uiteindelijke afkalving van het communisme.
“Vrede”
de Volkskrant, 24-1-1973Deze politieke tekening verscheen één dag voor Kerstmis in de Volkskrant. Kerstmis is het feest van de vrede. Opland tekent een cynische prent: de vrede in Vietnam is nog vèr weg. Er wordt wel steeds gesproken over vrede maar de bombardementen gaan gewoon door. De spanning van de situatie in Vietnam wordt in de tekening verkort weergegeven door de tegenstelling van de vredeskrans en de bommen.
Dit hele proces volgde hij en legde het vast in reeksen prenten. De inmenging van Amerika in Indochina – de oorlog in
Vietnam, Laos en Cambodja - en Latijn-Amerika – Nicaragua en El Salvador -, maar ook de moeizame totstandkoming van de Europese eenwording, tekende hij. De kwestie Irak ten tijde van president George Bush senior en later junior werd door hem op een treffende wijze gevisualiseerd: de geschiedenis herhaalt zich. Fel waren zijn prenten over de apartheid in
Zuid-Afrika en over dictatoriale regimes in Griekenland, Argentinië en Chili. Talrijk zijn de prenten over de kwestie
Israël en Palestina, waarvan het einde nog lang niet in zicht is.
“Bang & Boos”Originele tekening van Opland "Bang & Boos" met verpleegster die raket wegschopt.
Het is een ontwerp voor de demonstratie van Gezondheidswerkers tegen kernbewapening
Het meest bekend werd hij door zijn tekening tegen kernwapens. In 1977 startte in Nederland de campagne '
Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen in Nederland’. Deze campagne was een voortvloeisel van de nucleaire bewapeningswedloop tussen Oost en West. Het hoogtepunt vormde de oprichting in 1982 van het Komitee Kruisraketten Nee. Dit Komitee organiseerde twee demonstraties tegen de plaatsing van nieuwe kernwapens in Europa - waarvan 48 in Woensdrecht - op 21 november 1981 in Amsterdam (400.000 deelnemers) en op 29 oktober 1983 in Den Haag (550.000 deelnemers). Een derde succesvolle actie was het volkspetitionnement tegen de plaatsing van kruisraketten dat bijna vier miljoen handtekeningen opleverde. Demonstraties tegen de plaatsing van kernwapens vonden overal ter wereld plaats. Opland ontwierp een vrouwtje dat tegen de kruisraket schopt en dit zou, met tal van varianten, hét logo tegen kernwapens worden.
Het verzet in Nederland tegen kernwapens was zo massaal dat gesproken werd van ‘Hollanditis’. Opland:
“Het vrouwtje dat tegen een raket aanschopt werd het nationale en internationale symbool voor de Hollanditis. Ik geloof dat ik dat wel eervol mag vinden.”
“Les Clowns”Deze clowns maken deel uit van een reeks prenten over het circus. Opland heeft deze reeks vervaardigd in de jaren '50 van de vorige eeuw maar het is onbekend voor wie en waarvoor.
Daarnaast tekende hij ook voor andere actiegroepen om niet: voor ‘Dolle Mina’, ‘J’Accuse’, en het ‘Medisch Comité Nederland-Vietnam’ om er maar een paar te noemen.
Hij heeft ook scabreuze, luchtige en diepzinnige gedichten gemaakt die in De Groene Amsterdammer
www.groene.nl onder allerlei tot de verbeelding sprekende namen verschenen: Adje Beenhakker, Tarquinia Edelstein, Pjotr Primsey Primakof enzovoorts.
“Voyage en France -I- 1993”Een met aquarel ingekleurde pentekening van een strand. Deze tekening maakt deel uit van een schetsboek waarin Opland zijn vakantie met zijn vrouw Francine en hun dochter Maartje als een soort "stripverhaal" heeft getekend. Vaak zijn de tekeningen voorzien van tekst waarin bepaalde gebeurtenissen of belevenissen worden beschreven.
Hij maakte tal van muurschilderingen onder andere voor de Nederlandse paviljoens op de Wereldtentoonstelling in Brussel in 1958 en Montreal in 1967. Vrijwel onbekend is Oplands vrije werk. Van reizen en vakanties maakte hij beeldverslagen en tekeningen. Deze worden nu voor het eerst aan het grote publiek getoond.
de expositie de wereld (1947-2001) volgens Opland
andere tekenaars: